راهنمای فنی

برق اضطراری کولر گازی: چه باتری و اینورتری لازم است؟

راه‌اندازی کولر گازی روی باتری با وسایل دیگر فرق دارد؛ کمپرسور غیراینورتری در لحظه استارت چند برابر توان کارکردش می‌کشد. این مقاله نشان می‌دهد توان اینورتر و ظرفیت باتری لازم برای پشتیبانی اسپلیت در قطعی برق را چطور با عدد حساب کنید.

نویسنده: ، کارشناس ارشد مهندسی برق، گرایش مدیریت انرژی۸ دقیقه مطالعه
برق اضطراری کولر گازی: چه باتری و اینورتری لازم است؟

در قطعی‌های تابستان، کولر گازی (اسپلیت) سخت‌ترین مصرف‌کننده‌ای است که می‌شود روی باتری و اینورتر گذاشت؛ نه به‌خاطر توان کارکرد عادی‌اش، بلکه به‌خاطر جهشی که کمپرسور در لحظه روشن شدن ایجاد می‌کند. اگر اینورتر فقط بر اساس توان کارکرد کولر انتخاب شود، در همان لحظه استارت وارد حفاظت اضافه‌بار می‌شود و کولر روشن نمی‌ماند. این مقاله مخصوص کولر گازی است؛ روش کلی انتخاب سایز اینورتر برای همه وسایل در محاسبه توان اینورتر آمده است.

چرا کولر گازی با سایر مصرف‌کننده‌ها فرق دارد؟

کمپرسور کولر گازی یک موتور القایی است. موتور در حالت سکون هنوز نیروی محرکه معکوس ندارد و جریانی چند برابر جریان کارکرد عادی می‌کشد که روی برچسب کمپرسور یا یونیت بیرونی با عنوان LRA (Locked Rotor Amps، جریان روتور قفل) درج می‌شود. این جهش معمولاً کسری از ثانیه طول می‌کشد، اما همان لحظه برای خاموش کردن یک اینورتر کم‌ظرفیت کافی است. اگر کولر بلافاصله پس از خاموش شدن دوباره روشن شود و فشار گاز دو طرف کمپرسور هنوز یکسان نشده باشد، استارت از این هم سنگین‌تر می‌شود؛ به همین دلیل بیشتر کولرها چند دقیقه تأخیر پیش از استارت مجدد دارند.

کولرهای گازی اینورتری (DC Inverter) از این نظر با کولرهای غیراینورتری (دور ثابت، On/Off) فرق اساسی دارند. کمپرسور کولر اینورتری با دور پایین شروع می‌کند و دورش را تدریجی بالا می‌برد؛ در نتیجه پیک استارت آن تقریباً هم‌اندازه توان کارکردش است. همین موضوع اینورتر کوچک‌تری را برای پشتیبانی کافی می‌کند.

توان تقریبی کولر گازی بر حسب ظرفیت سرمایشی
ظرفیت کولرتوان کارکرد — غیراینورتریپیک استارت — غیراینورتری (۳ تا ۶ برابر)توان کارکرد — اینورتری (پیک حدود ۱.۲ برابر)
9000 BTU (۰.۷۵ تن)۸۰۰ تا ۱۰۰۰ واتحدود ۲.۵ تا ۶ کیلوولت‌آمپر۵۰۰ تا ۹۰۰ وات
12000 BTU (۱ تن)۱۱۰۰ تا ۱۴۰۰ واتحدود ۳.۵ تا ۸.۵ کیلوولت‌آمپر۶۰۰ تا ۱۱۰۰ وات
18000 BTU (۱.۵ تن)۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ واتحدود ۵ تا ۱۲ کیلوولت‌آمپر۹۰۰ تا ۱۷۰۰ وات
24000 BTU (۲ تن)۲۲۰۰ تا ۲۷۰۰ واتحدود ۶.۵ تا ۱۶ کیلوولت‌آمپر۱۲۰۰ تا ۲۳۰۰ وات

اعداد تقریبی‌اند و برای برآورد اولیه؛ مصرف در هوای گرم‌تر بالاتر می‌رود و بین برندها فرق دارد. توان و جریان استارت دقیق هر دستگاه روی برچسب مشخصات (نیم‌پلیت) آن درج شده و ملاک همان است.

انتخاب اینورتر: توان پیوسته کافی نیست

روی برگه فنی اینورتر، علاوه بر «توان پیوسته» باید «توان لحظه‌ای» (Surge) را ببینید: توانی که اینورتر برای چند ثانیه تحویل می‌دهد. برای کولر غیراینورتری، توان لحظه‌ای اینورتر (به‌اضافه بارهای دیگری که همان لحظه روشن‌اند) باید از پیک استارت کمپرسور بیشتر باشد. بسیاری از اینورترهای هیبرید حدود دو برابر توان نامی را برای چند ثانیه می‌دهند (مثلاً EP-PLUS 12kW: ۲۴ کیلوولت‌آمپر)، اما این عدد را همیشه از برگه مشخصات همان مدل بخوانید. برای کولر اینورتری، اینورتری با توان پیوسته حدود ۱.۵ برابر مصرف کولر معمولاً حاشیه کافی دارد.

برآورد پیک استارت از روی برچسبS_peak(VA) ≈ LRA(A) × 220(V)

مثلاً کمپرسوری با LRA برابر ۳۰ آمپر در لحظه استارت حدود ۶.۶ کیلوولت‌آمپر می‌کشد. اگر LRA روی برچسب نیست، ضریب ۳ تا ۶ برابر توان کارکرد را برای کولر غیراینورتری در نظر بگیرید.

باتری هم باید همان لحظه را تحمل کند. سقف جریان دشارژ BMS ضرب در ولتاژ باتری، حداکثر توانی است که باتری می‌دهد؛ مثلاً یک باتری ۵۱.۲ ولتی با سقف دشارژ ۱۰۰ آمپر حدود ۵ کیلووات. اگر پیک استارت از این بیشتر است، چند باتری موازی یا باتری با جریان دشارژ بالاتر لازم است. معیارهای دیگر انتخاب اینورتر در راهنمای انتخاب اینورتر هیبرید آمده است.

محاسبه ظرفیت باتری برای چند ساعت کارکرد

وقتی توان لحظه‌ای اینورتر کافی بود، ظرفیت باتری بر اساس توان کارکرد کولر (نه پیک استارت) و تعداد ساعت موردنیاز حساب می‌شود. روش کلی برای همه مصرف‌کننده‌ها در محاسبه ظرفیت باتری آمده؛ اینجا همان روش برای کولر گازی پیاده می‌شود.

انرژی موردنیاز از باتریE(Wh) = P_cooler(W) × t(h) ÷ η_inverter

η بازده تبدیل DC به AC اینورتر است؛ برای اینورترهای سینوسی خالص معمولاً ۹۰ تا ۹۵٪.

ظرفیت باتری لازمCapacity(Ah) = E(Wh) ÷ (V_battery × DoD)

برای باتری LiFePO4، عمق دشارژ (DoD) قابل‌استفاده معمولاً ۹۰٪ یا بیشتر در نظر گرفته می‌شود؛ باتری سرب‌اسیدی با دشارژ عمیق عمرش به‌شدت کوتاه می‌شود. تفاوت دو فناوری در مقایسه LiFePO4 با اسید-سرب آمده است.

مثال: کولر گازی ۱ تن با توان کارکرد ۱۲۰۰ وات قرار است ۴ ساعت در قطعی روشن بماند. با بازده اینورتر ۹۰٪، انرژی موردنیاز ≈ (۱۲۰۰ × ۴) ÷ ۰.۹ ≈ ۵۳۳۰ وات‌ساعت. با باتری ۵۱.۲ ولت و DoD نود درصد، ظرفیت لازم ≈ ۵۳۳۰ ÷ (۵۱.۲ × ۰.۹) ≈ ۱۱۶ آمپرساعت. با ۱۰ تا ۲۰٪ حاشیه، حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ آمپرساعت (حدود ۷ کیلووات‌ساعت) لازم است؛ یعنی یک باتری ۱۰ کیلووات‌ساعتی ۵۱.۲ ولت یا دو باتری ۵ کیلووات‌ساعتی موازی، این سناریو را با حاشیه پوشش می‌دهد.

برآورد ظرفیت باتری ۵۱.۲ ولت برای چند سناریوی رایج (بازده اینورتر ۹۰٪، DoD ۹۰٪، بدون حاشیه)
کولرمدت کارکردانرژی موردنیازظرفیت باتری تقریبی
۱ تن (۱۲۰۰ وات)۴ ساعت≈ ۵۳۳۰ وات‌ساعت≈ ۱۱۶ آمپرساعت
۱ تن (۱۲۰۰ وات)۸ ساعت≈ ۱۰۶۷۰ وات‌ساعت≈ ۲۳۲ آمپرساعت
۱.۵ تن (۱۷۰۰ وات)۴ ساعت≈ ۷۵۶۰ وات‌ساعت≈ ۱۶۴ آمپرساعت

این محاسبه فرض می‌کند کمپرسور تمام مدت با توان کامل کار کند، پس برآورد محتاطانه است؛ در عمل کمپرسور غیراینورتری با ترموستات خاموش و روشن می‌شود و کولر اینورتری پس از خنک شدن اتاق دورش را کم می‌کند. بارهای هم‌زمان دیگر (روشنایی، یخچال و غیره) را جداگانه به انرژی کل اضافه کنید.

جمع‌بندی گام‌به‌گام انتخاب

  1. توان واقعی کولر را از روی برچسب بخوانید

    به‌جای حدس از روی BTU، توان مصرفی (نه ظرفیت سرمایشی) و اگر درج شده، LRA را از برچسب یونیت بیرونی یا دفترچه دستگاه بردارید.

  2. نوع کمپرسور را مشخص کنید

    کولر اینورتری پیک استارت ملایم دارد؛ کولر غیراینورتری پیکی ۳ تا ۶ برابر توان کارکرد دارد که اینورتر و باتری باید آن را پوشش دهند.

  3. اینورتر را بر اساس توان لحظه‌ای انتخاب کنید

    توان پیوسته اینورتر از مجموع بارهای هم‌زمان بیشتر باشد و توان لحظه‌ای آن پیک استارت کمپرسور را پوشش دهد؛ سقف دشارژ باتری را هم کنار آن بسنجید.

  4. ظرفیت باتری را بر اساس ساعت کارکرد حساب کنید

    با دو فرمول بالا، و با افزودن مصرف بقیه وسایلی که در قطعی روشن می‌مانند.

  5. حاشیه اطمینان بگذارید

    حدود ۱۰ تا ۲۰٪ به ظرفیت محاسبه‌شده اضافه کنید تا افت ظرفیت باتری در طول عمر و نوسان مصرف در روزهای گرم‌تر پوشش داده شود.

اگر هدف پوشش کل خانه در قطعی است، نه فقط کولر گازی، مقایسه UPS، ژنراتور و ذخیره‌ساز انرژی در برق اضطراری خانگی کمک می‌کند تصمیم درست‌تری بگیرید.

باتری و اینورتر لازم را حساب کنید

مصرف کولر و بقیه وسایلی را که می‌خواهید در قطعی روشن بمانند وارد کنید تا ظرفیت باتری و توان اینورتر لازم را ببینید.

محاسبه باتری و اینورتر

پرسش‌های متداول

آیا هر اینورتر خورشیدی یا باتری می‌تواند کولر گازی را روشن کند؟

خیر. دو شرط لازم است: توان پیوسته اینورتر از مصرف کولر به‌اضافه بقیه بارها بیشتر باشد، و توان لحظه‌ای آن پیک استارت کمپرسور را پوشش دهد. باتری هم باید جریان آن لحظه را بدهد؛ یک باتری ۵۱.۲ ولتی با سقف دشارژ ۱۰۰ آمپر حدود ۵ کیلووات می‌دهد. اینورترهای کوچک و UPSهای خانگی معمولاً از یکی از این شرط‌ها رد می‌شوند.

کولر گازی اینورتری روی باتری چه فرقی می‌کند؟

پیک استارتش تقریباً هم‌اندازه توان کارکرد است، پس اینورتر کوچک‌تری کافی است. پس از خنک شدن اتاق هم دور کمپرسور و مصرفش پایین می‌آید، پس با همان باتری ساعت بیشتری کار می‌کند. محاسبه با توان نامی، برآوردی محتاطانه برای آن است.

چرا اینورتر گاهی موقع روشن کردن دوباره کولر خطا می‌دهد؟

اگر کولر بلافاصله پس از خاموش شدن دوباره روشن شود، فشار گاز دو طرف کمپرسور هنوز یکسان نشده و استارت سنگین‌تر از حالت عادی است. بیشتر کولرها چند دقیقه تأخیر داخلی دارند؛ اگر کولر شما ندارد یا با کلید برق قطع و وصل می‌شود، چند دقیقه صبر کنید و بارهای پرمصرف دیگر را هم‌زمان روشن نکنید.